Maria Lichtmis – de achtergrond

2 Februari – Maria Lichtmis vandaag. Gisteren bakte ik al 50+ pannenkoeken voor de klas van S., vanavond volgt er nog een stapel voor ons eigen gezin. De kaarsenstompjes staan klaar op een bord om op te branden, de ramen zijn gezeemd om nog meer licht binnen te laten, de laatste kerstversieringen zal ik straks opruimen en een bak met sneeuwklokjes staat te geuren op tafel. Het is 40 dagen na kerstmis – het is Maria Lichtmis. Maar wat vieren we dan eigenlijk? En waarom vier ik het, als vermoedelijke atheïst zijnde?

Maria Lichtmis

40 dagen vóór Kerstmis vierden we Sint-Maarten en brachten we met lantaarntje onze lichtjes van buiten naar binnen. 40 dagen na Kerstmis brengen we lichtjes van weer binnen naar buiten en branden we de laatste kaarsstompjes op. Twee lichtfeesten die de donkerste periode van het jaar markeren en Kerstmis omhullen. Vandaag sluiten we deze periode af – we kijken al uit naar de lente!

GESCHIEDENIS

Zoals bij veel jaarfeesten het geval is, is de oorsprong van dit feest te vinden in de voorchristelijke tradities. In de geschiedenis van vele culturen is er een beeld van godinnen, van vrouwen, van Moeder Aarde terug te vinden. Na de donkerste periode van het jaar werd met rituelen Moeder Aarde gereinigd voor de nieuwe bevruchting. De aarde begint aan een nieuwe levenscyclus: diep onder de grond beginnen zaadjes te ontkiemen, dieren ontwaken uit hun winterslaap, bijen vliegen voor het eerst naar buiten en mensen kijken reikhalzend uit naar het voorjaar en genieten van het lengen van de dagen.

De Katholieke christenen namen een deel van dit gebruik over en eerden Maria. Zij werd daarmee de vertolking van het eerbetoon aan de moeder van het aardeleven, draagster van de aardekracht, verinnerlijking van goddelijk licht op aarde. Maria Lichtmis is daarmee ook een vrouwenfeest – een bijzondere dag in de overwegend mannelijke christelijke traditie.

Niet alleen het moedersymbool staat voorop met dit feest, het is ook de symbolische afsluiting van de kraamtijd van Maria, moeder van Jezus. Zij kwam 40 dagen na de geboorte van haar Zoon naar de tempel voor een zuiveringsoffer. In navolging daarvan ontstond de traditie dat een vrouw zes weken na de bevalling naar de kerk kwam met een dankbetuiging voor Maria.

KAARSEN

De donkere kleuren van de kersttijd worden vervangen door wit: wit van winterse sneeuw, maar ook wit van reinheid. Buiten in de natuur, maar ook binnen in onze decoratie. Nu de aarde zich opmaakt voor de naderende lente en de hemel de dagen steeds meer laat lengen, zijn kaarsen niet meer nodig om de huizen te verlichten. Daarom worden vandaag alle stompjes van kaarsen opgebrand, of omgesmolten tot kleine lichtjes in notendoppen. Op school maken de kinderen deze kaarsenbootjes die mogen drijven rond Maria. Ze brengen kaarsjes naar buiten naar plaatsen waar het eerste nieuwe voorjaar zichtbaar is: een eerbetoon aan de aarde die opnieuw aan de jaarcyclus begint.

Maria Lichtmis

Vorig jaar schreef ik al een artikel over welke kaarsen ecologisch verantwoord zijn. Sindsdien heb ik geen enkele kaars meer gekocht. Ik ben immers niet zo’n kaarsenbrandster, en mijn cadeaugekregen bijenwaskaarsen leverde ons meer dan genoeg brandstof op.

PANNENKOEKEN

Voor de innerlijke brandstof horen er bij Maria Lichtmis horen ook pannenkoeken. Vooral pannenkoeken, als het aan de kinderen ligt. De ronde, goudkleurige pannenkoeken symboliseren de zon. De lengende dagen. Het naderende voorjaar. Het terugkerende licht.

Volgens bijgeloof zou wie op 2 februari pannenkoeken eet, het hele jaar gelukkig en rijk zijn. Als dát dan geen reden is om niet nog eens pannenkoeken te bakken, dan weet ik het ook niet meer…

Maria Lichtmis
Het lijkt een spook, maar het is een mantelpannenkoek van Maria

En ik? Ik heb vermoedelijk toch meer pastelkleurig, antroposofisch bloed door mijn aderen stromen dan ik een tijd geleden wilde toegeven. Want gelovig of niet, ik grijp steeds meer terug naar de rituelen die ik als kind meekreeg op de Steinerschool en thuis. Precies zoals ik ook mijn kinderen wil meegeven – ik zal in elk geval het recept voor pannenkoeken voor ze opschrijven als ze uit huis gaan.

Bron:

  • J. Van der Stok, Schipper mag ik overvaren?, Nearchus 2011

Kijken jullie al uit naar het voorjaar of hopen jullie nog op sneeuwpret en schaatsplezier?

Comments

comments

5 comments on “Maria Lichtmis – de achtergrond

    1. Zet maar vast in je agenda voor volgend jaar – hoe meer jaarfeesten, hoe beter! Vooral als er pannenkoeken aan te pas komen 🙂

  1. Door alle pannenkoekenfoto’s op facebook en instagram zijn wij ook gezwicht gisterenavond… Heerlijk, ook al heb ik niets met deze traditie 🙂 leuk wel om eens de achtergrond ervan te lezen!

  2. Wat een mooi ritueel, ik had er nog nooit van gehoord. Heb jij een lekker recept voor pannenkoeken? Ik ben nog op zoek 🙂

    1. Ik heb geen vast recept, doe altijd maar wat… Wel gebruik ik altijd boekweitmeel i.p.v. bloem of tarwemeel, dat vind ik lekkerder.

Comments are closed.