De rol van de consument bij duurzaam ontwerpen #6

#6 MAATSCHAPPELIJKE VERANTWOORDELIJKHEID IN DE LEVENSCYCLUS VAN EEN PRODUCT

Ik haalde al eerder aan dat er rond voedsel en mode al zoveel publiekelijk debat is en dat eerlijke producten vanzelfsprekend (voedsel) of minder vanzelfsprekend (mode) in de maatschappij aanwezig zijn. Wanneer je door de supermarkt loopt, word je als vanzelf gewezen op biologische producten. Wanneer je door een winkelstraat loopt, zullen winkels troeven uitspelen als hun textiel een eco-keurmerk heeft. Dat die certificaten nog niet automatisch betekenen dat een product ook écht verantwoord is, is een andere discussie. Wat dat betreft ben ik een uiterst kritische consument…

Maatschappelijke bewustwording is belangrijker dan een ecologisch ontwerp, vind ik. De verantwoording voor een goed ontwerp hoeft namelijk niet geheel bij de ontwerper te liggen, de gehele levenscyclus gaat heel de wereld aan, dus ook de consument. Juist de consument.

KENNIS IS MACHT

Het is logisch dat niet iedereen zo kritisch is. Vandaag de dag kost het immers moeite om te achterhalen hoe het nu daadwerkelijk zit met de impact van een product op het milieu – en daarmee op de maatschappij. Of het nu gaat om een stuk kaas, een broek of een boekenkast. Nu worden eerlijke geproduceerde producten nog in de uitzonderingspositie geplaatst omdat ze afwijken van het standaard aanbod. Ook al worden ze vaak positief gediscrimineerd, zou het niet logischer zijn als eerlijk de standaard werd? Zou het niet beter zijn als juist de vervuilendste producten worden uitgelicht en een waarschuwingskeurmerk krijgen? Wat als de ecotax zichtbaar gemaakt zou worden op een prijsfiche of als er accijns zou worden geheven op alles wat een negatieve invloed heeft op het klimaat?

Mocht de overheid zich hiermee gaan bemoeien, dan zou er waarschijnlijk een fel protest komen tegen de betaalbaarheid van dit hele plan. En terecht. Het gaat te ver om de overheid hier aansprakelijk voor te stellen, maar dat wil niet zeggen dat er geen maatschappelijke verantwoordelijkheid is. Het is niet aan de maatschappij om keuzes te maken, het is aan de maatschappij om consumenten keuzes te laten maken. En keuzes maken, dat kan je pas doen als je weet wat de verschillen zijn tussen verschillende productieprocessen. Kennis is macht – en door kennis laagdrempelig ter beschikking te stellen kunnen mensen zelf keuzes maken die hen juist lijken.

GELD IS MACHT

Zoals te zien is in deze serie is in de productcyclus 2x de ontwerper aangeduid als verantwoordelijke, 1x louter de consument en 1x een gedeelde verantwoordelijkheid van ontwerper en consument. Met de vergelijking 2,5/1,5 zou het dus een voor de hand liggende conclusie zijn dat een ontwerper eindverantwoordelijke is voor zijn product. Wil men duurzamere producten, dan zal men dus bij de ontwerper moeten aankloppen daarvoor.

Persoonlijk ben ik er echter van overtuigd dat de macht bij de consument ligt. De consument heeft het geld – en verkeert daarmee in de positie om eisen te stellen. Producenten willen zoveel mogelijk verkopen, en als de consument vraagt om eerlijk geproduceerde ontwerpen zal de producent deze eis doorspelen aan de ontwerper. Ik zou zeggen dat men de keten niet van ontwerp tot afval moet bekijken, maar juist andersom.

Ik pleit er dan ook voor om niet de nadruk te leggen op de rol van de ontwerper, maar dat er een maatschappelijke tendens teweeg zou moeten worden gebracht om de consument te wijzen op de vervuilende wegwerpcultuur in de ontwerpindustrie. Kennis over materialen, productieprocessen, gebruik en afdanking zou publiek domein moeten worden om mensen te informeren over hetgeen ze kopen. Geld is macht – en geld is een allesbepalende factor in de wereld.

Keuzevrijheid is een van de pijlers van onze economische samenleving, maar dan moet de klant wel weten wat er te kiezen is. Een transparante productiewijze en gedegen voorlichting lijken mij de basisvoorwaarden voor duurzaam ontwerpen. Als de consument zover is dat hij wil kiezen voor ecodesign en duurzaamheid, dan moeten de ontwerpers en producenten wel volgen.

Dit is het laatste van een 6-delige minireeks over duurzaam ontwerpen – oftewel een pleidooi om de verantwoordelijkheid voor ecodesign meer bij de consument te leggen.

Zie ook:

Comments

comments